بررسی رابطه بین سایش ‌اجتماعی و تعارض کار- خانواده با فرسودگی عاطفی معلمان ابتدایی کرمان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان. ایران

2 گروه علوم تربیتی و روان‌شناسی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان. ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر تعیین رابطه بین سایش اجتماعی و تعارض کار- خانواده با فرسودگی عاطفی معلمان ابتدایی کرمان بود. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه معلمان دوره ابتدایی شهر کرمان به تعداد 1600 نفر (1200 زن و 400 مرد) بود. حجم مطلوب نمونه با توجه به فرمول کوکران 310 نفر بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای 232 زن و 78 مرد به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه‌های سایش ‌اجتماعی دافی و همکاران (2002)، تعارض کار- خانواده کارلسون و همکاران (2000) و فرسودگی عاطفی مسلچ (1985) استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیره استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که بین سایش اجتماعی، سایش همکار و سایش سرپرست با فرسودگی عاطفی معلمان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (05/0≥P). همچنین، بین تعارض کار- خانواده و تعارض خانواده- کار با فرسودگی عاطفی معلمان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (05/0≥P). علاوه ‌بر این، سایش اجتماعی و تعارض کار- خانواده در مجموع قادرند 6/56 درصد از تغییرات فرسودگی عاطفی معلمان دوره ابتدایی را به‌طور معنی‌داری پیش‌بینی کنند (566/0R2=). با توجه به نتایج پژوهش می‌توان بیان کرد معلمانی که سایش اجتماعی و تعارض کار- خانواده در آنها کم‌تر است، از سطح فرسودگی عاطفی پایین‌تری برخوردارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study the Relationship between Social Undermining and Work-Family Conflict with Emotional Exhaustion in Elementary School Teachers of Kerman

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Salajagheh Tazarji 1
  • Anahita Bahreinizadeh 2
1 M.A Student of General Psychology, Islamic Azad University of Kerman, Kerman, Iran
2 Faculty Member of Department of Educational Sciences and Psychology, Islamic Azad University of Kerman, Kerman, Iran
چکیده [English]

Aim The purpose of this study was to investigate the relationship between social undermining and work-family conflict with emotional exhaustion in elementary school teachers of Kerman. It was an applied research based on its aim and its method was descriptive and correlation. Statistical population involved all primary school teachers of Kerman (1600 teachers: 1200 females and 400 males). According to Cochran formula, 310 teachers (232 females and 78 males) were selected by stratified random sampling method. Questionnaires of social undermining (Duffy et al., 2002), work-family conflict (Carlson et al., 2000) and Maslach's Emotional Exhaustion (1985) were used to collect data. Pearson correlation coefficient and multivariate regression were used to analyze the data. The findings indicated that there was a significant and positive correlation between social undermining, the coworker undermining and supervisor undermining with emotional exhaustion in teachers (P≤ .05). Also, there was a significant and positive correlation between work-family conflict and family-work conflict with emotional exhaustion in teachers (P≤ .05). In addition, social undermining and work-family conflict have been able to predict 56.6% of the variance of emotional exhaustion of teachers (R2 = 0.566). According to the results of the research, it can be concluded that teachers who have less social undermining and work-family conflict have lower levels of emotional exhaustion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • social undermining
  • work-family conflict
  • emotional exhaustion
  • elementary school teachers
احمدیان‌ماژین، نسیبه؛ عابدی، ‌پروین؛ آخوند، محمدرضا؛ رحیمی، علی؛ حکمت، خدیجه؛ احمدیان‌ماژین، زهرا. (1394). بررسی ارتباط تعارض کار- خانواده با کیفیت زندگی در ماماهای شاغل در مراکز بهداشتی درمانی شهرستان اهواز. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، دوره 23، شماره 7، ص 173-180.
ارشدی، نسرین؛ نیسی، عبدالکاظم؛ اسماعیلی سودرجانی، ایمان. (1392). نقش واسطه‌ای انگیزش شغلی در رابطه بین فرسودگی عاطفی و عملکرد شغلی براساس الگوی حفظ منابع. مجله علوم رفتاری، دوره7، شماره 4، ص 337-345.
اعتمادی، عذرا؛ فقیه، منیژه. (1387). بررسی علل فرسودگی شغلی معلمان مقطع ابتدایی اصفهان. فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، دوره 2، شماره 2، ص 227-242.
افتخارصعادی، زهرا؛ باوی، ساسان. (1392). رابطه تعارض کار-خانواده و خانواده-کار با اشتیاق شغلی و رضایت زناشویی در کارمندان. مجله روان‌شناسی اجتماعی، سال 8، شماره 27، ص 83-99.
اکبرزاده، حسین؛ نقی‌زاده، حسن. (1393). بررسی رابطه هوش عاطفی و فرسودگی مدیران و پرستاران بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد. فصلنامه طب کار، دوره 6، شماره 1، ص 37-47.
باباییان، علی؛ محمدی‌مهموئی، علی؛ علیزاده، حسین؛ کرمی، ذبیح‌اله. (1391). تأثیر تعارض کار- خانواده و استرس ‌شغلی بر فرسودگی ‌شغلی کارکنان پلیس ناجا. فصلنامه دانشکده علوم و فنون انتظامی دانشگاه علوم انتظامی امین، دوره 4، شماره 4، ص 35-52.
باران‌اولادی، صادق، کاوه‌فارسانی، ذبیح‌الله. (1393). سهم تعارض کار-خانواده و اضافه‌بار نقش در پیش‌بینی فرسودگی شغلی معلمان مشاور زن. نخستین همایش ملی علوم تربیتی و روان‌شناسی، مرودشت، شرکت اندیشه‌سازان مبتکر جوان.
جوادی، رحم‌خدا؛ رسولی، محسن؛ نظری، علی‌محمد؛ حسنی، جعفر. (1396). پیش‌بینی کیفیت زندگی کاری معلمان زن بر اساس تعارض کار-خانواده و تعهد سازمانی. نشریه آموزش و ارزشیابی، سال 10، شماره 38، ص 79-94.
حدادیان، علیرضا؛ محمدزاده، زهره. (1393). بررسی اثر تعارض کار-خانواده بر فرسودگی شغلی با اثر واسط سرمایه روان‌شناختی در بین کارکنان بانک‌های دولتی شهرستان گناباد. پژوهش‌نامه مدیریت تحول، سال 6، شماره 12، ص 135-158.
حسابی، معصومه؛ مقصودی، شاهرخ؛ امامی سیگارودی، عبدالحسین؛ کاظم‌نژاد لیلی، احسان؛ منفرد مژدهی، آرزو. (1394). تعارض کار-خانواده در پرستاران شاغل در مراکز آموزشی درمانی شهر رشت. فصلنامه مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، سال 13، شماره 4، ص 123-152.
حصیرچمن، احیاء؛ شاکری‌نیا، ایرج؛ صادقی، عباس. (1397). رابطه مهارت‌های ارتباطی، مسئولیت‌پذیری و تنظیم هیجانی با سلامت روان در کارمندان بانک ملی. فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، دوره 10، شماره 34، ص 23-43.
خائف‌الهی، احمدعلی؛ علی‌پور درویشی. (1389). طراحی مدل سایش اجتماعی نیروی انسانی و پیامدهای ارتباطات میان‌فردی. مدرس علوم انسانی- پژوهش‌های مدیریت در ایران، دوره 14، شماره2، ص 45-65.
خسروی ‌دانش، مجتبی؛ مظلومی، عادل؛ زهرائی، شقایق؛ رحیمی‌فروشانی، عباس. (1396). تبیین ویژگی‌های شغلی معلمان و پیامدهای آنها با استفاده از مدل الزامات شغلی- منابع (JD-R). فصلنامه بهداشت و ایمنی کار، جلد 7، شماره 3، ص 181-191.
زارع بهرام‌آبادی، مهدی. (1393). رابطه ویژگی‌های شخصیتی، حمایت اجتماعی و تعارض متقابل کار-خانواده با تحلیل عاطفی معلمان. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، سال 5، شماره 17، ص 1-22.
ساعتچی، محمود؛ کامکاری، کامبیر؛ عسگریان، مهناز. (1393). آزمون‌های روان‌شناختی. چاپ چهارم، تهران: ویرایش.
سبک‌رو، مهدی؛ اله‌یاری، مینا؛ ابراهیم‌زاده‌پزشکی، رضا. (1396). فرسودگی ‌شغلی در پرستاران و تأثیر آن بر اهمال‌کاری در آنان. مجله دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه، دوره 15، شماره 2، پیاپی 91، ص 86-94.
شجاعی باغینی، نفیسه؛ بهشتی‌فر، ملیکه. (1392). بررسی رابطه بین سایش اجتماعی در سطح همکار و میزان تعارض فردی در دستگاه‌های اجرایی شهر کرمان. اولین همایش ملی مدیریت کسب‌وکار، همدان، شرکت علم و صنعت طلوع فرزین، دانشگاه بوعلی سینا.
شریعتی، سیده مؤمنه؛ رحیمی، مهدی. (1395). بررسی رابطه بین تعارض کار و خانواده با عملکرد و بهره‌وری معلمان زن دبیرستان‌های شهرستان کهگیلویه (دهدشت). اولین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم تربیتی و روان‌شناسی و مطالعات اجتماعی ایران، قم، دبیرخانه دایمی کنفرانس.
شولی‌بندرریگی‌زاده، سمیه؛ بشلیده، کیومرث؛ هاشمی ‌شیخ‌شبانی، سیداسماعیل؛ ارشدی، نسرین. (1390). بررسی رابطه روان‌رنجور‌خویی، تعارض کار- خانواده، گران‌باری نقش، عدالت رویه‌ای، عدالت توزیعی و کنترل شغلی با فرسودگی شغلی در کارکنان شرکت گاز اهواز. مجله دستاوردهای روان‌شناختی، دوره 4، شمار 1، ص 47-72.
عیسی‌مراد، ابوالقاسم؛ خلیلی صدرآباد، مریم. (1396). بررسی رابطه تعارض کار- خانواده و استرس شغلی با نقش تعدیل‌گر سرمایه روان‌شناختی. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، سال 8، شماره 29، ص 187-206.
فرهادی، علی؛ موحدی، یزدان؛ نعلچی، معصومه؛ دارایی، مهری؛ محمدزادگان، رضا. (1392). رابطه بین تعارض کار-خانواده با مؤلفه‌های فرسودگی و تمایل به ترک شغل در پرستاران زن. مرکز تحقیقات مراقبت‌های پرستاری دانشگاه علوم پزشکی ایران (نشریه پرستاری ایران)، دوره 26، شماره 84، ص 34-43.
قدسی، علی‌محمد؛ افشارکهن، جواد؛ میهمی، حامد. (1390). مطالعه رابطه بین عوامل اجتماعی و فرسودگی شغلی معلمان شهرستان قروه. فصلنامه مسایل اجتماعی ایران، سال 2، شماره 2، ص 129-157.
کردی، الهه؛ ناستی‌زایی، ناصر. (1394). رابطه سبک رهبری خدمتگزار و یادگیری سازمانی با اشتیاق شغلی معلمان مدارس استثنایی. فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، دوره 7، شماره 23، ص 68-91.
متشرعی، محمدحسین؛ نیسی، عبدالکاظم؛ ارشدی، نسرین. (1392). آزمون پایاییی و روایی پرسشنامه تعارض کار-خانواده کارلسون و کاکمار و ویلیامز (2000). فصلنامه روان‌شناسی صنعتی/ سازمانی، سال 4، شماره 14، ص 65-73.
میرمحمد، سیدرضا. (1396). سایش ‌اجتماعی. آدرس اینترنتی: http://gladcherry.com/Blog/1805/Social-Undermining [تاریخ مشاهده: 15‌آبان 1396].
ناهیدی، فاطمه؛ حکیمی، علیرضا؛ مهدی‌پور رابری، احسان. (1394). بررسی رابطه بین تعارض کار-خانواده با فرسودگی شغلی و کیفیت زندگی کاری معلمان زن شهرستان بافت. دومین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روان‌شناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی سروش حکمت مرتضوی، مؤسسه آموزش عالی مهراروند، مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار.
نصراصفهانی، مهدی؛ علامه، سیدمحسن؛ شائمی، علی؛ تیموری، هادی. (1395). بسط الگویی مفهوم سایش اجتماعی و تعیین رابطه آن با چابکی سازمانی (مورد مطالعه: سازمان بهزیستی کشور). پژوهش‌های مدیریت راهبردی، سال 22، شماره 62، ص 155-177.
نظری، شهرام؛ بخیت، معصومه؛ مهدی‌پور، کامران. (1396). تأثیر سایش اجتماعی بر عملکرد سازمانی اداره کل ورزش و جوانان استان تهران با نقش میانجی‌گری درگیری شغلی. مطالعات مدیریت رفتار سازمانی در ورزش، دوره 4، شماره 14، ص 69-76.
نقدی، اسدالله؛ ترکمان، خاطره. (1396). بررسی تعارض‌های شغلی زنان شاغل در نظام دیوان‌سالاری (مورد مطالعه: اداره‌های منتخب شهر همدان). جامعه‌شناسی کاربردی، سال 28، شماره 3، پیاپی 67، ص 219-231.
هاشمی ‌شیخ‌شبانی، سیداسماعیل؛ ارشدی، نسرین؛ بذرافکن، حسام. (1390). تحلیل ساختاری تعارض کار- خانواده با خشنودی شغلی و سلامت ‌روانی. فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی خانواده، سال اول، شماره 3، ص 349-365.
Abas, N.A.H.B., Otto, K. (2016). Interpersonal mistreatment, organizational attitudes and well-being: The impact of instigator’s hierarchical position and demographic characteristics. Organizational management Journal, 13(1), 5–20.
Ahmad, A. (2008). Direct and indirect effects of work-family conflict on job performance. The Journal of International Management Studies, 3(2), 176-180.
Ahola, K., Kivimäki, M., Honkonen, T., Virtanen, M., Koskinen, S., Vahtera, J., Lönnqvist, J. (2008). Occupational burnout and medically certified sickness absence: a population-based study of Finnish employees. J. Psychosom. Res., 64, 185–193.
Anwar, F., Sidin, J.P. (2016). Social undermining, stress and well-being: A mediation mechanism. International Journal of Business and Economic Affairs, 1(1), 86-92.
Boles, J.S., Johnston, M.W., Hair Jr, J.F. (1997). Role stress, work-family conflict and emotional exhaustion: Inter-relationships and effects on some work-related consequences. Journal of Personal Selling & Sales Management, 17(1), 17-28.
Carlson, D.S., Kacmar, K.M., Williams, L.J. (2000). Construction and initial validation of a multidimensional measure of work–family conflict. Journal of Vocational Behavior, 56, 249 –276.
Carlson, D.S., Kacmar, K.M. (2000). Work–family conflict in the organization: Do life role values make a difference? Journal of Management, 26(5), 1031–1054.
Chi, Sh-Ch.S., Liang, Sh-G. (2013). When do subordinates' emotion-regulation strategies matter? Abusive supervision, subordinates' emotional exhaustion, and work withdrawal. The Leadership Quarterly, 24, 125–137.
Duffy, M.K., Ganster, D.C., Pagon, M. (2002). Social undermining in the workplace. The Academy of Management Journal, 45(2), 331-351.
Duffy, M.K., Ganster, D.C., Shaw, J.D., Johnson, J.L., Pagon, M. (2006). The social context of undermining behavior at work. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 101, 105–126.
Duffy, M.K., Shaw, J.D., Tepper, B.T. (2006). The moderating roles of self esteem and neuroticism in the relationship between group and individual undermining behavior. Journal of Applied Psychology, 91(5), 1066–1077.
Glise, K., Hadzibajramovic, E., Jonsdottir, I.H., Ahlborg, G. Jr. (2010). Self-reported exhaustion: a possible indicator of reduced work ability and increased risk of sickness absence among human service workers. Int. Arch. Occup. Environ. Health, 83, 511–520.
Golden, T.D. (2012). Altering the effects of work and family conflict on exhaustion: Telework during traditional and nontraditional work hours. Journal of Business and Psychology, 27(3), 255–269.
Greenhaus, J.H., Beutell, N.J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. The Academy of Management Review, 10(1), 76-88.
Hall, G.B., Dollard, M.F., Tuckey, M.R., Winefield, A.H., Thompson, B.M. (2010). Job demands, work–family conflict, and emotionalexhaustion in police officers: A longitudinal test of competing theories. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 83, 237–250.
Hershcovis, M.S. (2011). ‘‘Incivility, social undermining, bullying...oh my!’’: A call to reconcile constructs within workplace aggression research. Journal of Organizational Behavior, 32, 499–519.
Hoobler, J.M., Brass, D.J. (2006). Abusive supervision and family undermining as displaced aggression. Journal of Applied Psychology, 91(5), 1125–1133.
Hur, W-M., Kim, B-S., Park, S-J. (2015). The relationship between coworker incivility, emotional exhaustion, and organizational outcomes: The mediating role of emotional exhaustion. Human Factors and Ergonomics in Manufacturing & Service Industries, 25(6), 701–712.
Ilies, R., Huth, M., Ryan, A. M., & Dimotakis, N. (2015). Explaining the links between workload, distress, and work–family conflict among school employees: Physical, cognitive, and emotional fatigue. Journal of Educational Psychology, 107(4), 1136-1149.
Joseph, N.T., Myers, H.F., Schettino, J.R., Olmos, N.T., Bingham-Mira, C., Lesser, I.M., Poland, R.E. (2011). Support and undermining in interpersonal relationships are associated with symptom improvement in a trial of antidepressant medication. Psychiatry, 74(3), 240-54.
Kalliath, P., Kalliath, Th. (2013). Work–family conflict and its impact on job satisfaction of social workers. British Journal of Social Work, 45(1), 1–19.
Karatepe, O.M., Tekinkus, M. (2006). The effects of work‐family conflict, emotional exhaustion, and intrinsic motivation on job outcomes of front‐line employees. International Journal of Bank Marketing, 24(3), 173-193.
Khan, F., Rasli, A.Md., Yusoff, R. Md., Malik, M.F., Khan, M.M., Khan, Q. (2014). Effect of emotional exhaustion on organizational commitment among academicians. Sci.Int. (Lahore), 26(5), 2433-2437.
Kossek, E., Pichler, Sh., Bodner, T., Hammer, L.B. (2011). Workplace social support and work-family conflict: A meta-analysis clarifying the influence of general and work-family-specific supervisor and organizational support. Pers Psychol., 64(2), 289–313.
Lam, C.K., Huang, X., Janssen, O. (2010). Contextualizing emotional exhaustion and positive emotional display: the signaling effects of supervisors' emotional exhaustion and service climate. Journal of Applied Psychology, 95(2), 368–376.
Lambert, E., Hogan, N.L., Altheimer, I.R. (2010). The association between work-family conflict and job burnout among correctional staff: A preliminary study. American Journal of Criminal Justice, 35(1-2), 37–55.
Lee, R.T., Ashforth, B.E. (1996). A meta-analytic examination of the correlates of the three dimensions of job burnout. Journal of Applied Psychology, 81(2), 123–133.
Lee, S., Kim, S.L., Park, E.K., Yun, S. (2013). Social support, work-family conflict, and emotional exhaustion in South Korea. Psychological Reports: Relationships & Communications, 113(2), 619-634.
Lewig, K. A., Dollard, M. F. (2003). Emotional dissonance, emotional exhaustion and job satisfaction in call centre workers. European Journal of Work and Organizational Psychology, 12(4), 366–392.
Mansour, S., Tremblay, D-G. (2016). Work–family conflict/family–work conflict, job stress, burnout and intention to leave in the hotel industry in Quebec (Canada): moderating role of need for family friendly practices as “resource passageways”. The International Journal of Human Resource Management, 1-33. Available on: http://dx.doi.org/10.1080/09585192.2016.1239216 [Date of access: October 19, 2017].
Maslach, Ch., Jackson, S.E., Leiter, M. (1997). The Maslach burnout inventory manual. 3rd Edition, 191-218.
Maslach, Ch., Schaufeli, W.B., Leiter, M.P. (2001). Job burnout. Annu. Rev. Psychol., 52, 397–422.
Mihelič, K.K., Tekavčič, M. (2014). Work-family conflict: A review of antecedents and outcomes. International Journal of Management & Information Systems, 18(1), 15-26.
Muasya, G. (2015). The relationship between stressors, work-family conflict, and burnout among female teachers in Kenyan urban schools. A Dissertation for Doctor of Philosophy, Arizona State University.
Nekoie Moghadam, M., Beheshtifar, M., Safariyan, M. (2014). Studying the relationship between employees' optimism with their self-belief and social undermining at Islamic Azad University of Kerman province. International Journal of Current Life Sciences, 4(5), 1943-1948.
Ramarajana, L., Barsadea, S.G., Burack, O.R. (2008). The influence of organizational respect on emotional exhaustion in the human services. The Journal of Positive Psychology, 3(1), 4–18.
Richter, A., Schraml, K., Leineweber, C. (2015). Work–family conflict, emotional exhaustion and performance based self-esteem: reciprocal relationships. Int Arch Occup Environ Health, 88, 103–112.
Rubio, C., Osca, A., Recio, P., Urien, B., Peiro, J. (2015). Work-family conflict, self-efficacy, and emotional exhaustion: A test of longitudinal effects. Journal of Work and Organizational Psychology, 31(3), 147-154.
Taris, T.W. (2006). Is there a relationship between burnout and objective performance? A critical review of 16 studies. Work Stress, 20, 316–334.
Tourigny, L., Baba, V.V., Hanand, J., Wang, X. (2013). Emotional exhaustion and job performance: the mediatingrole of organizational commitment. The International Journal of Human Resource Management, 24(3), 514–532.
Tuithof, M., Have, M.T., Beekman, A., Dorsselaer, S.V., Kleinjan, M., Schaufeli, W., Graaf, R.D. (2017). The interplay between emotional exhaustion, common mental disorders, functioning and health care use in the working population. Journal of Psychosomatic Research, 100, 8–14.
Wu, T-Y, Hu, Ch. (2009). Abusive supervision and employee emotional exhaustion: Dispositional antecedents and boundaries. Group & Organization Management, 34(2), 143-169.
Yao, X., Yao, M., Zong, X., Li, Y., Li, X., Guo, F., Cui, G. (2015). How school climate influences teachers’ emotional exhaustion: The mediating role of emotional labor. International Journal of Environmental Research and Public Health, 12, 12505-12517.
Yoo, J., Frankwick, G.L. (2013). Exploring the impact of social undermining on salesperson deviance: An integrated model. Journal of Personal Selling & Sales Management, Vol. XXXIII, No. 1, 79–90.